روانشناسی و دین

روانشناسی و دین دو مقوله ای هستند که برخی از افراد این دو را در کنار هم و برخی دیگر از افراد این دو را در برابر و مقابل هم می بیند. به همین منظور قصد داریم به این مسئله بپردازیم و این ارتباط بین دین و روانشناسی را مورد بررسی قرار دهیم. اگر در بررسی های مشخص شود که دین و روانشناسی از هم جدا بوده و حتی روانشناسی در برابر دین ایستاده باشد احتمالا همه چیز تغییر خواهد کرد. به همین دلیل باید از همه جوانب روانشناسی و دین را مورد ارزیابی قرار دهیم و پاسخی کاملا صریح به این سوال که آیا روانشناسی از دین جدا است بدهیم. ما می دانیم که روانشناسی برای ما چه کاری را انجام می دهد. باید بدانیم دین برای ما چه کاری انجام می دهد تا به این ترتیب بتوانیم آیا روانشناسی مقابل دین است یا همسو هستند یا کاملا مستقل.

بررسی وجودی انسان نسبت به دین و روانشناسی

روانشناسی و دین

به طور کلی انسان در مسیری که طی می کند دو نوع رفتار دارد، یکی از این رفتارها به جنبه کاملا مادی انسان ارتباط دارد، به این صورت که با نیازهای کاملا محسوس و مشخص انسان متناسب است. اما انسان نیازهای غیر مادی هم دارد، در واقع بعد دیگری از انسان وجود دارد که مادی نیست و این بخش نیازهایی دارد. این جا است که روانشناسی و دین برای ما کاربرد مشخصی پیدا می کنند. روانشناسی تمام تمرکز خود را بر روی رفتارهای مادی انسان متمرکز می کند. اما در مورد رفتارهای غیر مادی، نیازهای غیر مادی انسان چه کاربردی دارد؟ درست این جا است که دین خود را نمایان می کند. رفتارهای غیر مادی معمولا رفتار و کنش های دینی تعبیر می شود. باید بدانید که طبیعت انسان دو بعدی می باشد به همین دلیل همیشه و در هر لحظه این دو بعد در او وجود دارد.

شاید برخی از افراد در برهه هایی خاص از زمان به گونه ای عمل کنند که ما رفتار مادی آن ها را کمرنگ بدانیم مانند مرتاض های هندی و یا برخی دیگر که از دین جدا هستند را به گونه ببینیم که رفتارهای غیر مادی آنها کم رنگ شده و از این بعد دور هستند، اما بدون توجه به انتخاب های افراد، این دو بعد در هر دو وجود دارد و از همین رو است که روانشناسی و دین هر دو به درد انسان می خورند و در هر زمانی می توانند انسان را مورد بررسی قرار دهند.

وجه تمایز انسان از حیوان

برای درک بهتر ارتباط روانشناسی و دین  باید کمی دقیق تر به انسان نگاه کنیم.گفتیم این امکان وجود دارد که یکی از بعد های انسان نسبت به دیگری برتری پیدا کند اما هر دو بعد در انسان وجود دارد. اگر بخواهیم بین انسان و حیوان تفاوت و تمایزی را قائل شویم می توانیم رفتارهای دینی و نیازهای دینی انسان ها را به عنوان وجه تمایز بین انسان و حیوان در نظر بگیریم. به نوعی پیچیده ترین عنصر فرهنگ ابتدایی انسان ها دین می باشد. تمامی انسان های اولیه از آغاز حیات خود و منطقه درک خود از زیست، به نوعی و به گونه ای دیندار بودند.

از نظر روانشناسی و دین انسان های اولیه مانند نسل های امروزی انسان ها به نیرویی که زمین و آسمان ها را نگه داشته است و به انسان ها و موجودات دیگر حیات بخشیده است، احساس وابستگی و نیاز می کرده است. این امکان وجود دارد که در بسیاری از توانایی ها حیوانات نسبت به انسان ها برتری هایی داشته باشند، اما باید بدانید که آنچه که برتری انسان نسبت به حیوان بوده و موجب می شود بین انسان و حیوان بتوانیم تفاوت قائل شویم دین است.

حیوان ها احتمال دارد که بتوانند در برخی از حس ها از ما برتر باشند و یا اینکه ما در برخی از کارها با حیوان ها همسو باشیم، اما انسان ها گاها برای زندگی پس از مرگ خود کارهایی را انجام می دهند اما این رفتار را نمی توانیم در حیوان ها ببینیم. از همین رو باید به اهمیت روانشناسی و دین در کنار هم بیشتر پی ببریم. از شما می خواهیم در این بررسی استثنائات را به طور کلی کنار بگذارید. درست است همیشه در طول تاریخ بوده اند افرادی که دیندار نبوده و دین را دوست ندارند.

اما در عوض همیشه هم بوده اند افرادی که دیندار بوده اند. چون مسئله دینداری در هر نوع و آیینی در انسان از ابتدایی ترین زمان خلقت تا به امروز که باز بیش از دو سوم جمعیت جهان دیندار هستند وجود دارد، بررسی مقوله های روانشناسی و دین می تواند از اهمیت بسیار بالایی برخوردار باشد. فراموش نکنید شاید از نظر شما برخی از افراد دیندار نیستند و یا دین اشتباهی انتخاب کرده اند و آنچه به آن دین می گویند گمراهی می باشد. اما به هر حال آنها یک نوع تفکر دینی دارند و ما در اینجا به این تفکر اشاره می کنیم.

آیا روانشناسی مقابل دین است؟

دانشمندان و روانشناسان همیشه دوست داشتند انسان را مورد بررسی قرار دهند. رفتارهای دینی و رفتارهای مادی انسان ها همیشه برای انسان هایی که به فکر تفکر و تامل در مورد انسان وجود دارد، علاقه دارند. دانشمندان دوست دارند برای رفتارهای دینی انسان ها یک نشریه علمی بیابند و سعی کنند این دو بعد را در کنار هم و باهم مرتبط ببینید. با توجه به علاقه ای که در دانشمندان برای این کار وجود دارد خیلی از افراد گمان می کنند که روانشناسی و دین دو مطلب در برابر هم هستند.

به همین دلیل باید بدانید که این یک مسئله کاملا عمیق می باشد. باید با دقت به این مسئله فکر کنید. درست است که روانشناسی و دین برای دینداران و روانشناسان دارای اهمیت بسیار بالایی می باشد اما در صلح این دو می توانیم موفقیت های بیشتری را به دست آوریم. باید این نکته را در نظر بگیریم که تلاش روانشناسان برای اینه دین و روانشناسی، رفتارهای مادی و رفتارهای غیر مادی را در نقطه ای بهم متصل کنند به معنای مقابله روانشاسان با دین محسوب نمی شود. بلکه به دنبال راهی برای دوستی بین این دو بعد رفتاری هستند.

آیا روانشناسی از دین جدا است؟

در ادامه باید به شما بگوییم که روانشناسی و دین نمی توانند از هم جدا باشند چرا که هر دو بعد انسان نمی تواند از هم جدا باشد. همانطور که روانشناسی در پی این است که بین جنبه های مادی و غیر مادی انسان دوستی ایجاد کند، دین هم می خواهد ارتباط بین رفتارهای مادی و غیر مادی با یکدیگر به یک نقطه کاملا متعادل برسد. به همین دلیل این دو مقوله را نه می توانیم از هم جدا بدانیم و نه می توانیم دشمنانی بدانیم که مدام در برابر هم ایستاده اند و با هم مقابله می کنند.

سخن پایانی

در نهایت باید به شما بگوییم که در برخی از موارد مختلف امکان دارد بین دین و روانشناسی اختلاف نظرهایی وجود داشته باشد. اما در واقع این دو مقوله یعنی روانشناسی و دین نمی توانند از هم جدا باشند و یا با هم به مقابله و دشمنی بپردازند. نکته مهمی که باید در نظر داشته باشید این است که ما سعی می کنیم به شما بگوییم تعارض هایی که بین دو مقوله وجود دارد نمی تواند دلیل و سند محکمی برای جدایی این دو مقوله از هم باشد. در نظر داشته باشید که رفتارهای مادی و غیر مادی انسان ها همیشه توامان است.